Za pośrednictwem sieci ciepłowniczej ciepłownia pompuje podgrzaną wodę użytkową do odbiorców, gdzie jest wykorzystywana do ogrzewania pomieszczeń/ogrzewania podłogowego oraz do wytwarzania ciepłej wody użytkowej. Ciepła woda użytkowa jest podgrzewana w wymienniku ciepła, w którym podgrzana woda zasilająca przekazuje ciepło do wody wypływającej z kranów.
Do ogrzewania pomieszczeń można bezpośrednio wykorzystać wodę zasilającą. Wymiennik ciepła może również przekazywać ciepło do obiegu wewnętrznego. Zimna woda zasilająca, która oddała ciepło do ciepłej wody użytkowej i ogrzewania pomieszczeń, powraca do ciepłowni. W sieci ciepłowniczej woda zasilająca krąży bez końca w zamkniętym rurociągu.
Niektóre układy sieci ciepłowniczych wykorzystują parę wodną zamiast wody jako czynnik do rozdziału ciepła. Ma to na celu osiągnięcie wyższych temperatur zasilania, które są często niezbędne w procesach przemysłowych. Wadą pary wodnej jest to, że ma ona większe straty ciepła niż woda.
Ze względu na jednoczesną produkcję ciepła i energii elektrycznej w elektrociepłowniach, sieci ciepłownicze są bardzo energowydajne. Wdrażanie odnawialnych źródeł energii i wykorzystanie ciepła odpadowego wytwarzanego przez przemysł dodatkowo zwiększa korzyści dla środowiska wynikające ze stosowania sieci ciepłowniczych. Ten sposób wykorzystania energii jest korzystny zarówno dla środowiska naturalnego, jak i dla całego społeczeństwa.
W porównaniu z indywidualnymi układami ogrzewania ciepłownie komunalne lepiej radzą sobie z ograniczaniem emisji związków niebezpiecznych, ponieważ dysponują bardziej zaawansowanymi urządzeniami kontroli zanieczyszczeń i bardziej kontrolowanymi warunkami wytwarzania ciepła. Co więcej, sieci ciepłownicze są bardzo wygodne dla odbiorców, którzy praktycznie nie zauważają, jak codziennie ogrzewane są ich grzejniki i woda bieżąca.
Sieci ciepłownicze umożliwiają wykorzystanie nie tylko dzisiejszych, lecz także przyszłych odnawialnych źródeł energii. Istniejące sieci ciepłownicze umożliwiają centralne wykorzystywanie i rozprowadzanie do odbiorców energii z przyszłych źródeł odnawialnych.
Dodając do tego najwyższą sprawność i zdolność do wykorzystania ciepła odpadowego z produkcji energii elektrycznej, otrzymujemy system, który potencjalnie stanowi fundament przyszłego zaopatrzenia w energię.
Wobec rosnącego nacisku na ochronę środowiska odnawialne źródła energii stały się kluczowym zagadnieniem. Elastyczność sieci ciepłowniczych umożliwia przejście na przyjazne środowisku alternatywne źródła energii.
Energia odnawialna jest energią wytwarzaną z zasobów naturalnych i obejmuje energię geotermalną, z biomasy, wiatrową, wodną, słoneczną itp.
Przy jej wytwarzaniu nie powstają gazy cieplarniane. A zatem nie zwiększa stężenia gazów cieplarnianych (np. CO2, metanu, podtlenku azotu i CFC) w atmosferze.
Takie alternatywne, odnawialne źródła energii mogą być wykorzystywane w sieciach ciepłowniczych w sposób bezpośredni lub pośredni. Źródła energii, które są zazwyczaj wykorzystywane do produkcji energii elektrycznej, takie jak energia wodna i wiatrowa, są rzadko wykorzystywane w układach sieci ciepłowniczych, ale większość pozostałych odnawialnych źródeł energii jest wykorzystywana w nich w znacznym stopniu.